Vezirköprü'de 2 tarihi durak: 1495 vakıflı cami ve taştan yapılma medrese
Vezirköprü ilçe merkezinde, birbirine yakın konumdaki iki Osmanlı dönemi yapısı ilçenin tarihine ışık tutuyor: 1495 tarihli vakfiyesiyle bilinen Taceddin Paşa Camii ve 1661-1676 yılları arasında inşa edilen Fazıl Ahmet Paşa Medresesi. Her iki yapı da bugün restore edilmiş halleriyle ziyaret edilebiliyor.
Samsun'un Vezirköprü ilçesinde, birbirinden farklı iki yüzyıla ait iki Osmanlı dönemi yapısı ilçenin tarihi dokusunu bugüne taşıyor. Çanaklı Mahallesi'ndeki Taceddin Paşa Camii ile Fazıl Ahmet Paşa Mahallesi'ndeki Fazıl Ahmet Paşa Medresesi, ilçe merkezinde birbirine yakın konumda yer alıyor.
1495 vakfiyeli cami: Taceddin Paşa Camii
Kurşunlu Camii adıyla da bilinen Taceddin Paşa Camii, Vakıflar Genel Müdürlüğü arşivindeki 23 Mayıs 1495 tarihli Arapça vakfiye kaydına göre Hacı Beyzade Mevlana Safiyyüddin'in oğlu İbrahim Paşa tarafından yaptırıldı; bu nedenle bazı kaynaklarda 'Taceddin İbrahim Paşa Camii' olarak da geçiyor. Yapının duvarlarla çevrili geniş avlusunda cami bölümünün yanı sıra bir imaret (misafirhane) kısmı ve şadırvanlar bulunuyor; orijinal planında mihrap önünde iki, son cemaat yerinde ise beş kubbe yer alıyordu.
1943 depreminde yıkılan minare
Cami, 1943 depreminde ağır hasar gördü; mihrap önündeki kubbe, son cemaat yeri ve minare tamamen yıkıldı. 1955 yılında yöre halkı mevcut duvarlar üzerinde bir onarım yaptı, 1989'da Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün başlattığı kapsamlı restorasyon ise 2000'li yılların başında tamamlanarak yapı özgün haline uygun şekilde yeniden ibadete açıldı.
Karadeniz'in nadir taş medresesi: Fazıl Ahmet Paşa Medresesi
Halk arasında Taş Medrese olarak bilinen Fazıl Ahmet Paşa Medresesi'nin kesin yapım tarihini belirten bir kitabesi bulunmuyor; ancak Fazıl Ahmet Paşa'nın sadrazamlık yaptığı 1661-1676 yılları arasında inşa edildiği kabul ediliyor. Karadeniz Bölgesi'nde tamamen taştan inşa edilmiş nadir Osmanlı medreselerinden biri olan yapıda, ortasında şadırvan bulunan avlu, revaklarla çevrili medrese hücreleriyle kuşatılıyor; cephelerde pembemsi renkli Karacaviran taşı kullanıldı.
1964'ten bu yana halk kütüphanesi
Medresenin kurşun kaplı çatısı, 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında mermi yapımında kullanılmak üzere sökülmüş, yerine kiremit döşenmişti; bu kiremitler 1974'te bakır kaplamayla değiştirildi. 1943 Tosya-Ladik depreminde oluşan hafif çatlaklar onarılmış, yapı 1970'li, 2000'li ve 2010'lu yıllarda çeşitli restorasyonlardan geçirilmiş. Medrese, 1964 yılından bu yana halk kütüphanesi olarak hizmet veriyor; koleksiyonunda Farsça ve Arapça el yazması eserler de bulunuyor.
Vezirköprü'ye gelen ziyaretçiler, ilçe merkezinde birbirine yakın konumdaki bu iki yapıyı aynı gezi güzergahında görebiliyor; her ikisi de kasabanın Osmanlı dönemi mimarisini günümüze taşıyan en özgün örnekler arasında sayılıyor.